Dirk Johan Koene / ArtikelenArtikelen

Ik wil in dit artikel mijn reis als autodidact kunstenaar onder de loep leggen; mijn waarom en mijn hoe.

Voorwoord

De belangrijkste taak van kunstenaars is, natuurlijk, te proberen om de academie omver te werpen. Tenminste, dat leek mij altijd de opgave. Tegenwoordig, enige jaren na het afronden van zo’n academie, bevind ik mij schipperend tussen mijzelf en de maatschappij: aan de ene kant wil ik werk maken waar ik achter sta als kunstenaar en waarmee ik een “zie je wel!” wil neerkalken voor de twijfelaars - aan de andere kant wil ik ook graag een dak boven mijn hoofd. Daarnaast doemt in de verte een doolhof aan instanties op. De huisbaas en de belastingdienst hijgen in mijn nek en ik ben nog niet waar ik wil zijn met mijzelf en mijn werk.

Na de academie

Toen ik klaar was met studeren en het werkveld in moest, droomde ik over een ijskoude winter zonder einde.“Jouw zomer is afgelopen, werken zul je!”. Ik sukkelde een baan als programmeur in, ondanks de artistieke ambities die ik luttele maanden daarvoor zo zelfverzekerd op feestjes verkondigde. “Wat een ramp", verzuchtte die jongere ik.

Nu, 4 jaar later, zie ik dat er ook veel geluk in verborgen zit. Ik ben toen hardhandig en pijnlijk uit mijn fantasie getrokken en de maatschappij in geslingerd. Dat is een ervaring die ik elke kunstenaar aanraad. Naast die reality check gaf het me tijd om te oriënteren en uitzoeken wat ik eigenlijk wilde en daarnaast dwong het me na te denken over de realiteit van mijn wensen; “no plan survives contact with the enemy” zoals het gezegde gaat.

Na mijn werkdag pakte ik steevast elke dag de kwast op. De tegenslagen van het kantoor moesten thuis overwonnen worden in olieverf op doek. Ik schilderde en schilderde. De kennis die ik had over vorm vanuit het mij bekende digitale driedimensionale van de gamewereld moest ik herschikken totdat het paste op een tweedimensionaal vlak.

In dat creatief geweld realiseerde ik me dat de kunst en de kunstenaar niet tot hun recht komen in een vacuüm. Hier moet de laatste zich goed bewust van zijn, wil deze verder groeien dan de muren van diens woning. Dat is denk ik één van de grote obstakels van de autodidact: het vinden van houvast. Schilderijen maken als daad is één ding, maar om in je identiteit een kunstenaar te vinden is essentieel als je grootste artistieke plannen hebt. 

Eerste stapjes

Voor mij duurde het even voordat ik wat vond. Ik had me eerst aangemeld voor een lokaal kunstgenootschap, maar mijn werk was nog niet goed genoeg. Even dacht ik dat mijn kans voorbij was. Uiteindelijk vond ik een kunstgroep in Utrecht, Atelier Stok, waar ik ging modeltekenen. Daar werd ook een portretgroep georganiseerd; ik had mijn houvast gevonden.

Enige tijd was ik dus tweemaal per week daar aanwezig; voor modeltekenen en portretschilderen. Met een medekunstenaar die ik daar ontmoet had, die al wat ouder was, heb ik toen vrij snel een korte expositie van onze tekeningen gedaan, dat zowaar met enig succes verlopen was.

Mijn schilderijen maakte ik echter nog steeds thuis. Mijn appartement bestond voor de helft uit doeken, een ezel, en overal kwasten. De witte muren waren inmiddels voorzien van een fijne mist aan spikkels. Langzaam maar zeker begon ik mij te vereenzelvigen met een heremietkreeft - hoog tijd voor een echt atelier.

Zoekt en gij zult vinden

Ook de zoektocht naar een atelier ging allesbehalve snel. Er is maar weinig aanbod en de stad produceert veel kunstenaars wat de prijs van een werkplek snel omhoog drijft. Maar ik had goed aan de weg getimmerd en mijn mini-netwerkje bij Atelier stok wierp zijn vruchten af; na enkele maanden zoeken, mailen en fantaseren ontving ik de sleutels van mijn plekje in het voormalig Pieterbaancentrum. Een echt atelier - ik kon mezelf met zekerheid een kunstenaar noemen. Ik hoefde niet meer te twijfelen aan mijn ambitie.

In mijn atelier ga ik serieus te werk: ik ontvang er mensen die model komen zitten, ik doe studies en heb ruimte om schilderijen te enige tijd te laten staan. Het psychologische effect zit er ook voor mij in: in die ruimte voel ik mij ook echt een kunstenaar en dat is heel belangrijk voor mij. 

Ik, kunstenaar

Het onderscheid tussen de begrippen ‘kunstenaar’ en ‘eigenaar van een kunstpraktijk’ is belangrijk. Dat eerste is iemand die kunst maakt, die tweede is een ondernemer. Het is noodzakelijk om beide rollen te kunnen spelen en een eigen balans daartussen te vinden. Persoonlijk ben ik nog druk bezig met mijn kunstpraktijk te ontwikkelen, terwijl ik mijzelf al een stuk zekerder als kunstenaar voel. Ik ben in het proces om andere ondernemers te vinden om mee samen te werken. Het benaderen van galeries en restaurants is ontzettend spannend, maar draagt bij aan een stevig fundament voor de kunstpraktijk. Daarnaast probeer ik ook te schrijven over mijn werk en ideeën om mijn kunstenaarschap concreet te maken en uit te diepen. Deze schrijfsels publiceer ik sinds kort op mijn website.

Slot

Wat ik zou willen meegeven aan andere ambiërend kunstenaars, met of zonder opleiding, is vooral om je kunstenaarschap vorm te geven in de fysieke wereld om je heen. Kijk wat er in jouw buurt mogelijk is, praat met mensen en stel doelen voor jezelf. Probeer niet te veel te snel te verwachten maar bijt je vast in een doel en laat niet los. Ik begon mijn verhaal met grote woorden; maar het sluit aan bij mijn laatste advies: neem je kunstenaarschap absoluut serieus - als jij het niet doet, doen anderen het ook niet. Je mag best groots denken en spreken, laat jouw kunst een viering zijn van je visie. Mensen zullen ook kritisch zijn, en je zal misschien zelf je grootste criticus worden. Dit alles kan en moet getrotseerd worden. Als je je kop boven het maaiveld wil uitsteken, moet je kunnen incasseren. Wen er maar vast aan, jij kunstenaar.